De reis van een ongewenste doorheen de straat en de centra
Eén van de zovele vzw’s in Antwerpen. Plaatsen waar vele migranten elkaar ontmoeten, waar je vele migranten kan ontmoeten. Vrouwen zal je er echter amper vinden en achter de gesloten deur achter de bar zal je niet mogen gaan kijken. Sans-papiers die er werken voor brood en onderdak. Een gunst van de gemeenschap heet dat dan. En het gaat niet alleen maar over eten maken, kuisen, opdienen,… Nee, de afspraak is dat je ook dekking biedt aan de kleine en al wat grotere handeltjes. Kleine handeltjes van mensen die wat spullen van duistere oorsprong proberen te verkopen, grote handeltjes met drugs van alle soort. Daar heb ik Abdel leren kennen. Hij werkte overdag in de vzw en sliep ‘s avonds op een matras in de kelder. De patroon had hem deze kans aangeboden omdat “mensen die uit dezelfde regio komen elkaar moeten helpen.” Dat van al dat gehelp sommigen veel beter worden en anderen in de miserie blijven, wordt stilzwijgend aanvaard.
Op een dag werd het teveel. Abdel kon niet aanvaarden dat er cocaïne werd gedeald terwijl hij achter de bar stond. Na ruzie met de patroon is hij het afgetrapt. De patroon hield echter wel zijn papieren bij. De onzichtbare hand van de bevoordeelden van de migrantengemeenschappen houdt heel wat proletariërs in haar greep.
Een uitgestoken hand weigeren wordt niet zo geappreciëerd. Op vele plaatsen was Abdel niet meer welkom maar gelukkig zijn er heel wat verschoppelingen uit de gemeenschap die elkaar vinden en samen proberen te overleven in de jungle van de overheersing. Omdat huren financiëel ondenkbaar was, ging Abdel samen met wat anderen kraken.
Om te overleven, moest er gestolen worden. Ik vond het altijd erg inspirerend hoe mensen die nog zo weinig perspectieven hebben, er toch een zekere ethiek op blijven nahouden. Geen drugs en niet stelen van andere armen. Misschien ben ik wel naïef en heeft het eerder te maken met het feit dat stelen van armen maar bitter weinig opbrengt… Enkele maanden later gebeurde het onvermijdelijke. We hadden het er al vaak over gehad. Het leek ons bijna onvermijdelijk dat de lange arm van de wet op een gegeven moment zou ingrijpen. Dit besef neemt raar genoeg een deel van je angst weg om risico’s te nemen.
Abdel werd veroordeeld tot 18 maanden voor diefstal uit auto’s en twee inbraken in villa’s. Opnieuw gingen de poorten van de gevangenis voor hem open. Hij zag vele vrienden terug in de gevangenis maar had het toch zwaar. De druk van de clans in de gevangenissen is hoog en plaatst je met je rug tegen de muur. Ofwel buig je je hoofd en stop je je weg, ofwel blijf je fier je eigen weg gaan en riskeer je een mes in je buik. Abdel probeerde de confrontatie zoveel mogelijk uit de weg te gaan. Hij leerde een aantal mensen kennen die niet uit zijn gemeenschap kwamen en probeerde, net zoals hij buiten al gedaan had, met hen de hel van de gevangenis te overleven.
Omdat hij amper de vereiste taal sprak, wist hij nauwelijks waarvoor hij veroordeeld was. Hij wist alleen hoeveel maanden. De routine van de gevangenis heeft geen nood aan woorden, ze legt zichzelf uit. Enkele maanden later werd hij overgeplaatst naar een verafgelegen gevangenis om z’n laatste maanden uit te zitten.
Hij keek er zo naar uit terug buiten te zijn. Niet alleen om terug te kunnen bewegen, maar ook om een nieuwe etappe te nemen in z’n leven. De gevangenis is een leerschool voor vele zaken. Ondanks de groeiende clanmentaliteit en de teloorgang van de oude ethiek van de delinquentie, wordt er nog wel heel wat kennis en ervaring gedeeld… Toen kwam de onvermijdelijke extra echter uit de lucht vallen. Veroordeeld tot 18 maanden, maar niet in het bezit van de geldige papieren. De uitkomst van deze optelsom betekent extra maanden in een gesloten centrum. Administratief.
Abdel vertelde me dat het in de gevangenis tenminste duidelijk was. Zoveel maanden te gaan en dan buiten. Een gesloten centrum berust echter op de permanente onzekerheid over hoe lang nog. Er is niemand die je kan vertellen of je terug op straat zal belanden of gedeporteerd zal worden. Deze constante terreur is het machtigste wapen in handen van de directie. Ze verspreiden de illusie dat wie zich gedraagt, meer kans heeft op vrijlating.
De woede in de gesloten centra is groot. Bijna iedereen wil ontsnappen. Met zijn kennis van “Sesam open U”, stelde hij een ontsnappingsplan voor aan een aantal anderen van zijn blok. Vanuit de recreatiezaal zouden ze een deur forceren die onmiddellijk toegang gaf tot het veld rondom de muren. Het laatste dat ze moesten overbruggen waren de hekken maar dat was geen probleem. Iedereen in het centrum is er perfect van op de hoogte hoe je die hekken moet doorknippen. Met een tang één horizontale lijn en één verticale lijn en dan kan je het hek openplooien, voldoende om er door te kruipen. Kost je nog geen drie minuten. Daarenboven worden de cipiers niet verondersteld je te achtervolgen eens je door het hek bent, daar roepen ze de politie voor.
Om het geluid van wanneer ze aan het werken waren aan de deur te camoufleren, moest er iemand gitaar spelen. Grappig hoe het centrum denkt dat iets als een gitaar mensen zal kalmeren – hun autoritaire geesten zullen nooit begrijpen dat het verlangen naar vrijheid elk object kan omvormen tot een wapen. Op een gegeven moment komt een cipier echter toch in de richting van de deur. Abdel stapt onmiddellijk op hem af en vraagt om een vuurtje. In het gesloten centrum mag je geen aansteker hebben. (Een aansteker maakt brandende cellen mogelijk… ) Ondertussen werken de anderen voort aan de deur. Alles begint te kraken. Nu moet het snel gaan. De zenuwen staan gespannen, iemand houdt het niet meer en plaatst zijn schouder tegen de deur. Met groot lawaai knalt de deur open en stormen een tiental gevangenen naar buiten. Abdel ziet z’n plan aan z’n neus voorbijgaan. Terwijl de anderen hun weg naar de vrijheid maken, probeert Abdel nog een andere manier. Hij geraakt tot op het dak en wil zich daar enkele uren schuilhouden, om in het holst van de nacht af te dalen en te ontsnappen. Een uur later wordt hij ontdekt door de bewakers. Een tiental anderen zijn wel kunnen ontsnappen.
Vanaf dat moment grijpt Abdel elke gelegenheid aan om te vechten tegen het gesloten centrum. Na een confrontatie met een cipier wint hij veel vertrouwen bij een aantal andere gevangenen. Enkele dagen later koelen ze hun woede en verwoesten een hele blok. Enkele cellen gaan in vlammen op. Na twee weken cachot zitten de opstandelingen terug op de gewone afdelingen.
Enkele metaalzaagjes volstonden om een nieuw ontsnappingsplan mogelijk te maken. Deze keer minder overlaten aan improvisatie. Abdel brengt slechts enkele mensen op de hoogte die meekunnen. Dag na dag slijpen ze enkele milimeters uit de tralies. Tot op de dag dat er een andere gevangene lucht krijgt van het plan. Om zich op een goed blaadje te plaatsen bij de directie, verklikt hij de doorgezaagde tralies. Enkele uren later worden alle tralies van het centrum onderzocht en opnieuw dichtgelast…
De tijd begint te dringen. Een ambassadeur heeft een laissez-passer gegeven voor Abdel. Een eerste deportatiepoging mislukt…
Na een zoveelste dode in de isolatiecel van het gesloten centrum, breekt er een opstand uit. Door zijn ervaringen kent Abdel de zwakke punten van het systeem. Vakkundig gaat een hele zaal in vlammen op. Verschillende cellen worden verwoest. De aansporingen van Abdel gaan niet onopgemerkt voorbij en hij wordt in isolatie geplaatst. Geen enkel contact meer met anderen. De enige manier van communicatie die nog mogelijk was, was revolte. Abdel verwoeste zijn isolatiecel in de hoop dat dit teken van verzet anderen zou aansporen. Maar er volgden alleen maar stilte…
Alles kwam toen in een versnelling terecht. De deportatiemachine is niet zo willekeurig als sommige van haar ‘critici’ willen voorstellen. Voor de gerevolteerden is er altijd wel een plaatsje op de vlieger. Een week later wordt Abdel, onder politiebegeleiding, gedeporteerd.
Moge dit parcours van rebellie anonieme medeplichtingen inspireren en aansporen. Zoals Abdel al zei, is het echte probleem de isolatie van de rebellie binnen de vier muren. Als de revolte zich buiten zou verspreiden, dan was volgens hem alles mogelijk. Zijn laatste woorden in België waren « Als ze denken dat ze hierbinnen problemen met mij hebben, dan zullen ze nog wel eens zien wat voor grote problemen ze zullen krijgen als ik buiten kom. »
Een vriend van Abdel
Juli 2008
|
